Ánh sáng là yếu tố ảnh hưởng tới cảm giác nhìn nhiều nhất trong môi trường làm việc, và cũng là yếu tố ít được điều chỉnh nhất. Phần lớn người ngồi đúng chỗ mình được xếp và bật đúng những bóng đèn có sẵn, không bao giờ nghĩ tới việc sắp xếp lại.
Hai kiểu vấn đề về ánh sáng
- Không đủ sáng buộc mắt căng ra và người cúi sát hơn
- Sáng sai chỗ gây chói và gây phản chiếu
- Hai kiểu này cần cách xử lý ngược nhau
- Nhiều nơi mắc cả hai cùng lúc
- Phải xác định mình đang gặp kiểu nào trước khi sửa
Thêm đèn vào một phòng đang bị chói chỉ làm mọi thứ tệ hơn. Đây là lý do cần chẩn đoán trước.
Các kiểu loá
- Loá trực tiếp khi nguồn sáng nằm trong tầm nhìn
- Loá phản chiếu khi ánh sáng dội lại từ màn hình hoặc mặt bàn bóng
- Loá do tương phản khi có vùng rất sáng cạnh vùng rất tối
- Mỗi kiểu có cách xử lý riêng
Loá do tương phản khó nhận ra nhất vì không có nguồn sáng nào chói vào mắt, nhưng nó gây mỏi rất nhanh.
Phát hiện loá phản chiếu
- Tắt màn hình rồi nhìn vào mặt kính tối
- Thấy gì phản chiếu thì đó là thứ đang chồng lên nội dung
- Kiểm vào các giờ khác nhau trong ngày
- Kiểm cả khi bật và tắt đèn phòng
- Mặt bàn bóng cũng dội sáng lên mắt
Mẹo này mất năm giây và thường cho kết quả bất ngờ. Nhiều người phát hiện ra có nguyên một cửa sổ nằm giữa màn hình.
Xử lý loá
- Xoay bàn để cửa sổ ở bên cạnh thay vì trước hoặc sau
- Dùng rèm mỏng tán ánh sáng
- Đổi vị trí đèn hoặc đổi sang đèn có chụp
- Nghiêng màn hình xuống một chút
- Thay mặt bàn bóng bằng tấm lót không bóng
- Lau màn hình vì bụi làm tán ánh sáng
Gần như toàn bộ danh sách này không tốn gì ngoài mười phút sắp xếp lại.
Ánh sáng nền và ánh sáng tại chỗ
- Ánh sáng nền chiếu đều cả phòng
- Ánh sáng tại chỗ tập trung vào khu vực làm việc
- Cần cả hai, không dùng riêng một loại
- Chỉ có đèn bàn trong phòng tối tạo chênh lệch lớn
- Chỉ có đèn trần thì thường không đủ cho việc đọc viết
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất về ánh sáng và cũng là nguyên tắc bị vi phạm nhiều nhất.
Chọn và đặt đèn bàn
- Có chụp che để không nhìn thấy trực tiếp bóng đèn
- Cần gạt điều chỉnh được hướng và độ cao
- Đặt ở phía đối diện tay cầm bút
- Đủ sáng cho trang giấy nhưng không tạo vùng chói
- Không đặt ngay phía trên màn hình
Nhìn thấy trực tiếp bóng đèn trong tầm mắt là loá trực tiếp, và nó gây khó chịu ngay cả khi cường độ không cao.
Nhiệt độ màu
- Ánh sáng ấm cho cảm giác dịu, hợp buổi tối
- Ánh sáng trung tính và hơi lạnh hay được chọn cho việc cần tập trung
- Cảm nhận khác nhau tuỳ người
- Quan trọng hơn là đủ sáng và đều
- Đèn đổi được nhiệt độ màu cho phép điều chỉnh theo giờ
Đừng để chuyện nhiệt độ màu che mất hai yếu tố quan trọng hơn nhiều là cường độ và độ đều.
Làm việc ban đêm
- Bật đèn nền dịu, đừng để phòng tối
- Giảm độ sáng màn hình cho gần với độ sáng phòng
- Cân nhắc chế độ màu ấm hơn vào buổi tối muộn
- Ánh sáng mạnh buổi tối ảnh hưởng tới giấc ngủ
- Kết thúc công việc màn hình trước giờ đi ngủ một khoảng
Phần liên quan tới giấc ngủ là khía cạnh riêng của ánh sáng buổi tối, tách biệt với chuyện mỏi mắt ban ngày.
Ánh sáng cho bàn học của trẻ
- Kê bàn gần cửa sổ để tận dụng ánh sáng ban ngày
- Luôn bật đèn phòng cùng đèn bàn
- Đèn đặt phía đối diện tay cầm bút
- Kiểm xem có bóng đổ lên vở không
- Không cho đọc khi nằm hoặc trong xe đang chạy
Ánh sáng kém không trực tiếp gây cận nhưng làm trẻ cúi sát hơn, và khoảng cách mới là phần đáng lưu ý.
Văn phòng mở và chỗ ngồi được xếp sẵn
- Xin đổi hướng bàn nếu ngồi đối diện cửa sổ
- Dùng tấm chắn nhỏ nếu không đổi được vị trí
- Đề xuất thêm rèm cho khu vực bị nắng chiếu
- Đèn trần quá mạnh có thể xin che bớt
- Nêu vấn đề như chuyện điều kiện làm việc, không phải chuyện cá nhân
Nhiều nơi sẵn sàng điều chỉnh nếu được đề nghị cụ thể. Vấn đề thường là không ai nêu ra.
Kiểm lại định kỳ
- Ánh sáng tự nhiên đổi theo mùa
- Bóng đèn giảm sáng theo thời gian
- Bố trí bàn ghế thay đổi sau mỗi lần dọn
- Thử lại phép tắt màn hình soi phản chiếu vài tháng một lần
- Nghe cả cảm nhận của người ngồi cạnh
Một bố trí từng rất ổn có thể thành có vấn đề sau khi ai đó chuyển cái tủ hay sau khi đổi mùa. Kiểm lại định kỳ giữ cho nó luôn đúng, và đây là loại việc mất vài phút mà có tác dụng mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Làm việc ban đêm có nên tắt đèn phòng cho dễ nhìn màn hình không?
Không nên. Màn hình sáng trong phòng tối tạo chênh lệch lớn, buộc mắt liên tục điều chỉnh và mau mỏi. Nên bật đèn nền dịu để phòng và màn hình gần nhau về độ sáng.
Đèn ánh sáng vàng hay trắng tốt hơn cho học tập?
Quan trọng hơn là đủ sáng, đều và không chói. Ánh sáng trung tính hoặc hơi lạnh hay được chọn cho việc cần tập trung, còn ánh sáng ấm dịu hợp với buổi tối muộn.
Làm sao biết màn hình có bị loá không?
Tắt màn hình đi rồi nhìn vào mặt kính tối. Thấy phản chiếu cửa sổ, đèn hay khuôn mặt mình rõ thì đó chính là thứ đang chồng lên nội dung khi màn hình bật.
Đèn bàn nên đặt bên nào?
Đặt ở phía đối diện tay cầm bút để bàn tay không đổ bóng lên trang giấy. Người thuận tay phải thì đặt đèn bên trái, và ngược lại.