Ai ngồi máy tính cả ngày đều biết cảm giác này: tới chiều thì mắt nặng, chữ nhoè đi rồi rõ lại sau khi chớp, vùng trán căng tức. Người ta hay gọi chung là mỏi mắt do màn hình và đi tìm một giải pháp duy nhất. Nhưng đây là tổng của mấy chuyện khác nhau, và mỗi chuyện cần một cách xử lý khác nhau.
Điều tiết giữ nguyên một mức quá lâu
- Nhìn gần đòi hỏi mắt tăng độ hội tụ
- Cơ thể mi phải giữ trạng thái co trong nhiều giờ
- Không có khoảng thư giãn nếu không nhìn xa
- Tương tự như giữ một tư thế cơ bắp không đổi cả ngày
- Cảm giác căng tức vùng quanh mắt và trán đến từ đây
Đây là phần cơ bản nhất và cũng là phần dễ xử lý nhất, chỉ cần nhìn xa định kỳ.
Hai mắt phải quy tụ liên tục
- Nhìn gần đòi hỏi hai mắt hướng vào nhau
- Đây là hoạt động của cơ vận nhãn, tách biệt với điều tiết
- Giữ lâu cũng gây mỏi như mọi hoạt động cơ khác
- Người có sự phối hợp hai mắt chưa tốt thì mỏi sớm hơn
- Biểu hiện có thể là chữ chồng lên nhau khi mệt
Nếu bạn thấy chữ tách đôi vào cuối ngày thì đây là phần cần được khám, không chỉ là chuyện nghỉ ngơi.
Chớp mắt giảm mạnh
- Tần suất chớp mắt giảm rõ rệt khi tập trung vào màn hình
- Nhiều cái chớp lại không khép hết mi
- Màng nước mắt không được trải lại đều
- Bề mặt giác mạc khô từng vùng
- Biểu hiện là cộm, rát, thị lực dao động theo nhịp chớp
Đây là nguyên nhân bị đánh giá thấp nhất và cũng là nguyên nhân gây khó chịu nhiều nhất ở người làm việc văn phòng.
Màn hình đặt ngang tầm mắt làm mở mi rộng hơn
- Nhìn lên hoặc nhìn thẳng làm khe mi mở rộng
- Diện tích bề mặt mắt tiếp xúc không khí tăng lên
- Nước mắt bay hơi nhanh hơn
- Nhìn hơi xuống thì mi khép bớt, bề mặt tiếp xúc giảm
- Đây là lý do khuyến nghị đặt màn hình thấp hơn tầm mắt
Một chi tiết nhỏ về chiều cao màn hình lại giải quyết được phần lớn cảm giác khô sau vài giờ.
Loá và chênh lệch sáng tối
- Đèn hoặc cửa sổ phản chiếu trên mặt màn hình
- Cửa sổ sáng ngay sau màn hình tạo chênh lệch lớn
- Phòng tối mà màn hình sáng cũng là chênh lệch lớn
- Mắt phải liên tục điều chỉnh giữa hai mức sáng
- Gây nheo mắt, mỏi và nhức đầu
Loá là thứ dễ sửa nhất trong cả danh sách: chỉ cần xoay bàn hoặc đổi vị trí đèn là xong.
Tư thế và khoảng cách
- Ngồi quá gần làm tăng mức điều tiết cần thiết
- Ngồi lệch làm hai mắt nhìn ở hai khoảng cách khác nhau
- Cổ ngửa hoặc cúi lâu gây căng vùng vai gáy lan lên đầu
- Nhức đầu do cơ cổ dễ bị nhầm là mỏi mắt
- Bàn ghế không vừa cỡ là gốc rễ của nhiều chuyện
Rất nhiều trường hợp than mỏi mắt thực ra có phần lớn đến từ vai gáy. Phân biệt được thì xử lý đúng chỗ hơn.
Kính không đúng độ
- Đơn kính cũ không còn khớp với mắt hiện tại
- Viễn thị nhẹ chưa được chỉnh làm mắt gắng sức khi nhìn gần
- Loạn thị chưa chỉnh làm chữ nhoè theo hướng
- Người trung niên cần độ cộng thêm cho khoảng cách màn hình
- Kính đa tròng buộc ngửa cổ để tìm vùng trung gian
Nếu mỏi mắt kéo dài dù đã chỉnh mọi thứ khác, thì việc cần làm là đi đo lại kính chứ không phải mua thêm thiết bị.
Môi trường xung quanh
- Điều hoà thổi trực tiếp vào mặt làm nước mắt bay hơi nhanh
- Quạt hướng thẳng vào người cũng vậy
- Không khí khô trong phòng kín
- Khói thuốc, bụi, mùi hoá chất gây kích ứng
- Phòng họp và khoang máy bay là môi trường rất khô
Xoay hướng gió ra khỏi mặt là thay đổi mất mười giây mà nhiều người chưa từng nghĩ tới.
Ánh sáng xanh, nói cho đúng mức
- Màn hình phát ánh sáng bước sóng ngắn ở mức thấp hơn nhiều so với ánh sáng ban ngày
- Cảm giác mỏi chủ yếu đến từ nhìn gần và chớp mắt ít
- Tròng lọc làm màu hơi ngả vàng, cảm nhận khác nhau tuỳ người
- Ảnh hưởng tới giấc ngủ là khía cạnh riêng, liên quan tới thời điểm dùng buổi tối
- Điều chỉnh khoảng cách và nhịp nghỉ có tác động rõ hơn
Không cần bác bỏ hoàn toàn, chỉ cần đặt nó đúng chỗ: đây không phải nguyên nhân chính của mỏi mắt ban ngày.
Vì sao buổi chiều nặng hơn buổi sáng
- Mắt đã điều tiết liên tục nhiều giờ
- Màng nước mắt kém ổn định dần trong ngày
- Ánh sáng tự nhiên giảm, chênh lệch với màn hình tăng
- Cơ vai gáy đã mỏi và góp phần vào cảm giác chung
- Cơ thể nói chung đã mệt
Vì thế những biện pháp có hiệu quả nhất là những biện pháp làm đều từ sáng, không phải làm khi đã mỏi.
Cách tự phân biệt nguyên nhân
- Cộm rát, thị lực dao động theo chớp thì thiên về khô mắt
- Căng tức quanh mắt và trán thì thiên về điều tiết
- Chữ tách đôi khi mệt thì thiên về phối hợp hai mắt
- Nhức lan từ gáy lên thì thiên về tư thế
- Nheo mắt liên tục thì kiểm loá và kiểm độ kính
Biết mình thuộc nhóm nào thì thử đúng biện pháp, thay vì làm tất cả một lượt rồi không biết cái nào có tác dụng.
Khi nào nên đi khám
- Mỏi mắt kéo dài dù đã điều chỉnh chỗ ngồi và nhịp nghỉ
- Nhìn mờ không cải thiện sau khi nghỉ
- Nhìn đôi mới xuất hiện
- Đau mắt thật sự chứ không phải chỉ mỏi
- Nhức đầu tăng dần theo tuần
- Một mắt kém hẳn so với mắt kia
Mỏi mắt do màn hình là chuyện của môi trường và thói quen. Khi đã điều chỉnh mà vẫn không đỡ thì nguyên nhân thường nằm ở chỗ khác, và lúc đó việc cần làm là khám chứ không phải mua thêm phụ kiện.
Câu hỏi thường gặp
Nhìn màn hình nhiều có làm tăng độ cận không?
Ở người trưởng thành đã ổn định độ thì nhìn gần nhiều không làm nhãn cầu dài ra thêm. Ở trẻ đang lớn thì thời gian nhìn gần được xem là yếu tố liên quan tới việc khởi phát cận thị.
Mỏi mắt có gây tổn thương mắt lâu dài không?
Bản thân mỏi mắt do dùng màn hình là cảm giác khó chịu tạm thời, không gây tổn thương cấu trúc. Nhưng nếu nó kéo dài và không cải thiện thì nên khám để loại trừ tật khúc xạ chưa được chỉnh.
Tròng lọc ánh sáng xanh có hết mỏi mắt không?
Phần lớn khó chịu đến từ nhìn gần liên tục, chớp mắt ít và loá, chứ không từ bước sóng ánh sáng. Điều chỉnh khoảng cách, ánh sáng và nhịp nghỉ có tác động rõ hơn nhiều.
Vì sao buổi chiều mỏi hơn buổi sáng?
Vì mắt đã điều tiết liên tục nhiều giờ và màng nước mắt đã kém ổn định hơn. Ngoài ra ánh sáng phòng buổi chiều thường thay đổi, dễ tạo chênh lệch sáng tối hơn.