Tật khúc xạ xảy ra khi ảnh không rơi đúng lên võng mạc. Kính gọng và kính áp tròng giải quyết bằng cách đặt thêm một thấu kính ở trước mắt. Phẫu thuật khúc xạ giải quyết bằng cách thay đổi chính hệ quang học của mắt. Cùng một mục tiêu, khác chỗ can thiệp.
Hai thành phần hội tụ chính của mắt
- Giác mạc là lớp trong suốt phía trước, đóng góp phần lớn độ hội tụ
- Thể thuỷ tinh nằm sau đồng tử, đóng góp phần còn lại và thay đổi được
- Chiều dài trục nhãn cầu quyết định ảnh rơi ở đâu
- Tật khúc xạ là sự không khớp giữa độ hội tụ và chiều dài trục
- Không thể rút ngắn hay kéo dài trục nhãn cầu một cách an toàn
Vì trục nhãn cầu không đụng tới được, mọi phương pháp đều đi vào phần độ hội tụ. Đó là điểm chung của tất cả.
Hai hướng can thiệp lớn
- Tạo hình lại giác mạc để đổi độ cong của nó
- Đặt thêm một thấu kính vào bên trong mắt
- Hướng thứ nhất phù hợp với phần lớn trường hợp độ vừa
- Hướng thứ hai thường dùng khi độ quá cao hoặc giác mạc không đủ điều kiện
- Cũng có trường hợp thay hẳn thể thuỷ tinh, thường ở nhóm lớn tuổi
Biết được hai hướng này thì mọi tên gọi phương pháp cụ thể đều xếp được vào chỗ của nó.
Vì sao giác mạc là chỗ can thiệp chính
- Nó nằm ngoài cùng nên tiếp cận được
- Nó đóng góp phần lớn độ hội tụ của mắt
- Đổi độ cong của nó một chút là đổi được đáng kể độ khúc xạ
- Nó trong suốt và không có mạch máu
- Có thiết bị đo được hình dạng của nó rất chi tiết
Làm phẳng phần giữa giác mạc thì giảm độ hội tụ, phù hợp với cận thị. Làm cong thêm thì tăng độ hội tụ, phù hợp với viễn thị.
Cấu trúc giác mạc và giới hạn của việc can thiệp
- Giác mạc gồm nhiều lớp, mỗi lớp có vai trò riêng
- Lớp giữa dày nhất là nơi phần lớn phương pháp tác động vào
- Lấy đi mô nghĩa là giác mạc mỏng đi và không mọc lại
- Phải giữ lại đủ độ dày để giác mạc bền vững lâu dài
- Độ càng cao thì lượng mô cần lấy càng nhiều
Đây là giới hạn vật lý cơ bản nhất và cũng là lý do không phải ai có độ cao cũng mổ được bằng cách tạo hình giác mạc.
Ba cách tiếp cận phần mô cần lấy
- Làm việc ngay trên bề mặt sau khi gạt lớp biểu mô
- Tạo một vạt mỏng, lật lên rồi tác động vào lớp bên dưới
- Tạo một lõi mô bên trong rồi lấy ra qua một đường rạch nhỏ
- Mỗi cách có thời gian hồi phục và mức khó chịu khác nhau
- Mỗi cách có ưu nhược riêng tuỳ đặc điểm mắt và nghề nghiệp
Sự khác nhau giữa các tên gọi phương pháp phần lớn nằm ở ba cách tiếp cận này chứ không ở mục tiêu.
Đặt thêm thấu kính vào trong mắt
- Đưa một thấu kính rất mỏng vào khoang trước hoặc sau mống mắt
- Giữ nguyên thể thuỷ tinh tự nhiên
- Không lấy đi mô giác mạc
- Có thể lấy ra nếu cần
- Phù hợp với độ rất cao hoặc giác mạc quá mỏng
Đây là lựa chọn của nhóm mà tạo hình giác mạc không đủ an toàn. Nó là phẫu thuật nội nhãn nên có nhóm rủi ro riêng.
Thay thể thuỷ tinh
- Lấy thể thuỷ tinh tự nhiên và đặt thấu kính nhân tạo
- Thường áp dụng ở nhóm lớn tuổi, nhất là khi đã có đục thể thuỷ tinh
- Giải quyết được cả tật khúc xạ và tình trạng đục cùng lúc
- Sau mổ mất hẳn khả năng điều tiết tự nhiên
- Loại thấu kính đặt vào quyết định phạm vi nhìn rõ sau này
Với người đã tới tuổi có đục thể thuỷ tinh, đây thường là hướng hợp lý hơn là mổ giác mạc.
Loạn thị được xử lý thế nào
- Loạn thị là do giác mạc cong không đều theo các hướng
- Tạo hình giác mạc có thể làm đều lại phần không đều đó
- Thấu kính nội nhãn cũng có loại chỉnh được loạn thị
- Loạn thị không đều khó xử lý hơn loạn thị đều nhiều
- Cần bản đồ giác mạc chi tiết để lên kế hoạch
Phần lớn phương pháp hiện nay xử lý được cả độ cầu lẫn độ trụ trong cùng một lần.
Những gì phẫu thuật không làm được
- Không ngăn được lão thị đến theo tuổi
- Không đảo ngược thay đổi ở đáy mắt của người cận nặng
- Không thay thế việc khám mắt định kỳ
- Không bảo đảm không bao giờ phải đeo kính nữa
- Không sửa được những vấn đề nằm ngoài khúc xạ
Kỳ vọng đúng là phần quan trọng nhất của quyết định. Người kỳ vọng mổ xong là xong vĩnh viễn thường là người thất vọng.
Vì sao độ phải ổn định trước khi mổ
- Phẫu thuật chỉnh theo con số ở thời điểm mổ
- Độ còn đang thay đổi thì sau mổ sẽ lại lệch
- Bác sĩ thường yêu cầu độ đứng yên một khoảng thời gian
- Đó là lý do có giới hạn tuổi tối thiểu ở phần lớn chỉ định
- Chuỗi đơn kính nhiều năm là bằng chứng tốt nhất cho sự ổn định
Giữ lại các đơn kính cũ không chỉ có ích cho việc cắt kính. Khi đi tư vấn phẫu thuật, chúng là dữ liệu bác sĩ cần.
Quá trình tìm hiểu nên diễn ra thế nào
- Khám tổng quát mắt trước, không chỉ đo độ
- Đo bản đồ giác mạc và độ dày giác mạc
- Đánh giá tình trạng nước mắt và bề mặt mắt
- Soi đáy mắt, nhất là với người cận nặng
- Nghe bác sĩ giải thích phương pháp nào phù hợp và vì sao
- Hỏi rõ những gì có thể đạt được và những gì không
Buổi tư vấn tốt là buổi mà bác sĩ nói cả về giới hạn chứ không chỉ về lợi ích.
Những câu nên hỏi bác sĩ
- Mắt tôi phù hợp với phương pháp nào và vì sao không phải phương pháp khác
- Độ dày giác mạc của tôi còn lại bao nhiêu sau mổ
- Khả năng phải mổ bổ sung về sau là thế nào
- Sau mổ tôi có còn cần kính trong tình huống nào không
- Lịch tái khám sau mổ ra sao
- Nghề của tôi có yếu tố nào cần lưu ý không
Đây là quyết định không thể hoàn tác với phần tạo hình giác mạc, vì mô đã lấy đi không mọc lại. Dành thời gian hỏi cho kỹ là việc xứng đáng, và một cơ sở làm nghề nghiêm túc luôn khuyến khích bạn hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Phẫu thuật khúc xạ có chữa khỏi cận thị không?
Nó chỉnh lại độ hội tụ để bạn nhìn rõ mà không cần kính, nhưng không đảo ngược những thay đổi cấu trúc đã có ở mắt cận nặng. Việc theo dõi đáy mắt định kỳ vẫn cần thiết sau mổ.
Mổ rồi có bị cận lại không?
Có thể có hiện tượng độ quay lại một phần ở một số trường hợp, nhất là khi mổ lúc độ chưa ổn định. Đó là lý do bác sĩ yêu cầu độ đứng yên một thời gian trước khi mổ.
Mổ rồi có phải đeo kính đọc khi lớn tuổi không?
Có. Phẫu thuật khúc xạ không ngăn được lão thị, vì lão thị đến từ việc thể thuỷ tinh giảm khả năng điều tiết chứ không phải từ độ cong giác mạc.
Có phương pháp nào tốt nhất cho mọi người không?
Không. Lựa chọn phụ thuộc vào độ, độ dày giác mạc, hình dạng giác mạc, tình trạng nước mắt, nghề nghiệp và nhiều yếu tố khác. Bác sĩ chọn dựa trên kết quả đo của từng người.