Nhiều người nghĩ đo mắt là ngồi trước một cái máy, tì cằm vào, nhìn vào hình khinh khí cầu, rồi máy in ra một tờ giấy có mấy con số. Tờ giấy đó có thật, nhưng nó mới là bước thứ ba trong một chuỗi dài hơn. Buổi đo dừng ở đó thì đơn kính cắt ra vẫn có thể đeo được, chỉ là không ai biết nó có đúng nhất với mắt bạn hay không.
Buổi đo bắt đầu bằng câu hỏi, không bằng máy
- Bạn thấy khó chịu ở tình huống nào: nhìn xa, nhìn gần, hay cả hai
- Khó chịu đó xuất hiện từ bao giờ, tăng dần hay đột ngột
- Đang đeo kính gì, độ bao nhiêu, cắt lần gần nhất khi nào
- Công việc hằng ngày nhìn ở khoảng cách nào là chủ yếu
- Có bệnh toàn thân hay đang dùng thuốc gì không
- Trong nhà có ai bị tật khúc xạ nặng hoặc bệnh mắt di truyền không
Phần hỏi này quyết định buổi đo sẽ đi theo hướng nào. Một người kêu mờ xa và một người kêu mỏi mắt khi đọc sẽ được đo khác nhau, dù cuối cùng cả hai đều ra một đơn kính.
Đo thị lực hiện tại trước khi chỉnh bất cứ thứ gì
- Đo từng mắt riêng, che mắt kia bằng dụng cụ chứ không bằng tay
- Đo thị lực không kính để biết điểm xuất phát
- Nếu đang đeo kính thì đo thêm thị lực có kính đang dùng
- Đo cả nhìn xa và nhìn gần nếu người đo từ tuổi trung niên trở lên
- Ghi lại con số dạng phân số hoặc thập phân tuỳ bảng dùng
Con số thị lực ban đầu là mốc so sánh. Không có nó thì không biết đơn kính mới cải thiện được bao nhiêu, hay chỉ đổi số cho có.
Máy khúc xạ tự động cho điểm xuất phát
- Máy chiếu tia hồng ngoại vào mắt và đọc cách tia phản xạ trở lại
- Kết quả ra rất nhanh, thường đo vài lần rồi lấy trung bình
- Cho cả độ cầu, độ trụ và trục cùng lúc
- Không cần người đo trả lời gì nên gọi là đo khách quan
- Sai lệch hay gặp nhất là số cận cao hơn thực tế ở người trẻ
Máy đo nhanh và đều tay, đó là ưu điểm. Nhược điểm là mắt người trẻ hay điều tiết khi nhìn vào máy, làm số cận bị đẩy lên. Vì thế số máy không bao giờ là số cuối.
Thử kính chủ quan là phần quyết định
- Người đo đặt kính theo số máy rồi bắt đầu tăng giảm từng nấc
- Bạn được hỏi liên tục rõ hơn hay mờ hơn, dễ chịu hơn hay khó hơn
- Độ cầu được dò trước, sau đó mới tới độ trụ và trục
- Nguyên tắc là lấy độ thấp nhất cho thị lực tốt nhất
- Kính thử đặt trên gọng thử hoặc trong máy phoropter
- Bước này không thể rút gọn vì nó phụ thuộc vào cảm nhận của bạn
Đây là lý do buổi đo tử tế không nhanh được. Người đo phải chờ bạn trả lời, và câu trả lời phải thật, không đoán cho xong.
Dò trục loạn thị bằng cách riêng
- Dùng hình quạt hoặc hình đồng hồ để hỏi hướng nào đậm hơn
- Dùng kính trụ chéo lật qua lật lại để hỏi mặt nào rõ hơn
- Trục được dò trước, độ trụ dò sau, rồi kiểm lại trục lần nữa
- Sai trục vài độ ở độ trụ thấp thì ít ảnh hưởng, ở độ trụ cao thì rất rõ
Nhiều người phàn nàn kính mới đeo thấy nghiêng nghiêng, nhìn nền gạch thấy cong. Phần lớn là chuyện trục chưa đúng chứ không phải độ sai.
Cân bằng hai mắt trước khi chốt
- Kiểm xem hai mắt có phải làm việc lệch nhau không
- Che luân phiên để so độ nét giữa hai bên
- Dùng kỹ thuật làm mờ đều hai mắt rồi so sánh
- Chỉnh sao cho hai mắt cùng dừng điều tiết ở mức tương đương
Hai mắt đúng độ riêng lẻ nhưng không cân bằng vẫn gây mỏi. Đây là bước hay bị bỏ khi đo vội.
Thử ở tư thế thật, không chỉ ở ghế đo
- Đeo gọng thử với số vừa chốt rồi đứng dậy đi lại vài phút
- Nhìn ra cửa, nhìn xuống sàn, nhìn điện thoại
- Xem có chóng, có hụt bậc thang, có thấy sàn cong không
- Đọc thử một đoạn chữ nhỏ ở khoảng cách quen thuộc
Ngồi yên trên ghế thì số nào cũng có vẻ ổn. Đi lại mới lộ ra những khó chịu mà chỉ vài phút sau đã thấy.
Đo khoảng cách đồng tử
- Là khoảng cách giữa tâm hai đồng tử, tính bằng milimet
- Có thể đo bằng thước, bằng máy chuyên dụng hoặc bằng ảnh
- Đo riêng từng bên nếu khuôn mặt không cân
- Đo thêm khoảng cách nhìn gần cho kính đọc sách
- Số này không nằm trong kết quả đo độ nhưng bắt buộc phải có để cắt kính
Lắp tròng lệch tâm làm phát sinh hiệu ứng lăng kính không mong muốn, gây mỏi và nhức đầu dù độ hoàn toàn đúng.
Đo độ cộng thêm cho người trung niên
- Áp dụng khi người đo đã bắt đầu khó nhìn gần
- Dò bằng cách tăng dần độ cộng đến khi đọc được thoải mái
- Lấy mức thấp nhất còn dễ chịu, không lấy mức cao nhất
- Phải hỏi kỹ khoảng cách làm việc thật của người đó
- Thợ may, thợ kim hoàn và người ngồi máy tính cần ba con số khác nhau
Độ cộng quá cao làm vùng nhìn rõ hẹp lại và phải đưa sách sát mặt. Đây là nguyên nhân thường gặp khiến kính đọc mới cắt thấy vướng.
Khám phần trước và đáy mắt khi cần
- Soi đèn khe để nhìn giác mạc, thể thuỷ tinh
- Soi đáy mắt khi có độ cận cao, có triệu chứng lạ hoặc theo lịch định kỳ
- Đo nhãn áp nếu thuộc nhóm cần theo dõi
- Phần này thuộc về bác sĩ mắt, không phải mọi nơi đo kính đều làm
Đo độ và khám mắt là hai việc khác nhau. Nhìn mờ mà chỉnh kính không cải thiện thì vấn đề nằm ngoài khúc xạ, cần chuyển sang khám.
Ghi đơn và giải thích đơn
- Ghi rõ mắt phải, mắt trái, độ cầu, độ trụ, trục, độ cộng thêm
- Ghi khoảng cách đồng tử
- Ghi ngày đo và nơi đo
- Ghi chú mục đích dùng nếu là kính chuyên dụng
- Người đo nên nói rõ đơn này để nhìn xa hay nhìn gần
Đơn kính là tài liệu bạn giữ, không phải giấy nháp của tiệm. Hãy xin bản ghi rõ ràng và đọc lại trước khi rời đi.
Những dấu hiệu buổi đo chưa đủ
- Chỉ đo máy rồi cắt kính luôn, không có bước thử kính
- Không đo thị lực trước và sau
- Không ai hỏi bạn làm nghề gì, nhìn ở khoảng cách nào
- Không đo khoảng cách đồng tử
- Toàn bộ buổi đo xong trong vài phút
- Không cho bạn đứng dậy đi thử
Không phải buổi đo nhanh nào cũng sai. Nhưng thiếu nhiều bước cùng lúc thì khả năng đơn kính không tối ưu là cao.
Khi nào nên đo lại ở nơi khác
- Kính mới đeo quá một tuần vẫn chóng, vẫn mỏi
- Nhìn thẳng thì rõ, liếc sang bên thì nhoè bất thường
- Số kính nhảy nhiều so với lần trước mà không có lý do rõ
- Đeo vào thấy sàn nhà như dốc lên hoặc lõm xuống, kéo dài không quen
- Đo hai nơi ra hai số chênh nhau nhiều
Đo lại ở nơi khác không phải là nghi ngờ ai. Đó là cách đơn giản nhất để biết con số nào ổn định.
Chuẩn bị gì để buổi đo cho kết quả tốt
- Mang theo kính đang dùng và đơn kính cũ nếu còn giữ
- Không đo ngay sau một ngày làm việc kiệt sức
- Tháo kính áp tròng trước theo hướng dẫn của nơi đo
- Nói thật khi không chắc, đừng đoán cho nhanh
- Nhớ mô tả tình huống khó chịu cụ thể thay vì chỉ nói mờ
Buổi đo là việc của hai người. Người đo đưa ra lựa chọn, bạn là người nói lựa chọn nào dễ chịu hơn. Trả lời cẩn thận thì đơn kính chính xác hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Một buổi đo khúc xạ đầy đủ mất bao lâu?
Thường từ mười lăm đến ba mươi phút cho người lớn nếu không có gì bất thường. Trẻ nhỏ hoặc trường hợp cần nhỏ thuốc liệt điều tiết sẽ lâu hơn nhiều, có khi phải chờ vài chục phút giữa các bước.
Đo ở máy tự động ra số rồi thì có cần thử kính nữa không?
Có. Số máy chỉ là điểm xuất phát để người đo đặt kính thử, không phải số cuối cùng. Đơn kính chỉ nên chốt sau khi người đeo tự so sánh và xác nhận nhìn rõ, dễ chịu.
Vì sao người đo cứ hỏi đi hỏi lại rõ hơn hay mờ hơn?
Vì đó chính là phần chủ quan của buổi đo. Máy không biết mắt bạn dễ chịu ở mức nào, chỉ có bạn trả lời được. Câu hỏi lặp lại là cách thu hẹp dần về đúng độ.
Đo mắt có cần nhịn gì trước không?
Không cần nhịn ăn uống. Nhưng nên tránh thức khuya, tránh làm việc căng mắt liền trước buổi đo, và nếu đang đeo kính áp tròng thì nên tháo trước theo hướng dẫn của nơi đo.