Đọc hiểu các thông số trên đơn kính của mình

Tờ đơn kính trông rối vì nó viết tắt gần như mọi thứ. Nhưng số ô thực ra rất ít, và mỗi ô trả lời đúng một câu hỏi. Đọc được đơn của mình có hai cái lợi: biết mắt mình đang ở đâu, và kiểm được kính cắt ra có khớp với đơn không.

Hai dòng đầu tiên là hai mắt

• OD viết tắt của oculus dexter, là mắt phải
• OS viết tắt của oculus sinister, là mắt trái
• OU là cả hai mắt, ít gặp trên đơn cắt kính
• Nhiều nơi trong nước ghi thẳng MP và MT
• Một số máy in ra R và L theo tiếng Anh

Dù viết kiểu nào, mắt phải luôn nằm ở dòng trên. Đây là quy ước thống nhất nên không cần đoán.

Ô độ cầu cho biết loại tật chính

• Ký hiệu SPH, có nơi ghi S hoặc Sphere
• Đơn vị là diop, viết tắt D
• Số âm là cận thị, số dương là viễn thị
• Bước nhảy thông thường là 0,25 diop
• Ô để trống hoặc ghi plano nghĩa là không có độ cầu

Đây là con số người ta hay gọi là độ kính. Nghe ai nói cận ba độ tức là ô này ghi âm ba.

Ô độ trụ dành riêng cho loạn thị

• Ký hiệu CYL, có nơi ghi C hoặc Cylinder
• Cũng tính bằng diop, cũng bước 0,25
• Có thể ghi dạng âm hoặc dạng dương tuỳ quy ước nơi đo
• Ô trống nghĩa là không ghi nhận loạn thị
• Độ trụ không cộng gộp được với độ cầu vì hai thứ khác bản chất

Độ trụ bù cho chỗ giác mạc cong không đều. Nó chỉ tác dụng theo một hướng, nên phải đi kèm thông tin hướng đó nằm ở đâu.

Ô trục nói hướng của độ trụ

• Ký hiệu AX hoặc Axis
• Giá trị từ 1 đến 180, tính bằng độ góc
• Không có đơn vị diop, đây là góc chứ không phải độ kính
• Chỉ tồn tại khi có độ trụ
• Sai vài độ ở trụ thấp thì khó nhận ra, ở trụ cao thì thấy ngay

Nhiều người thấy con số 180 rồi hoảng vì tưởng độ quá cao. Đó là góc, không phải độ. Trục 180 là nằm ngang.

Ô cộng thêm cho phần nhìn gần

• Ký hiệu ADD hoặc Add
• Luôn là số dương
• Thường giống nhau ở hai mắt
• Xuất hiện khi người đo đã tới tuổi khó nhìn gần
• Dùng cho kính đọc, kính hai tròng hoặc kính đa tròng

Độ cộng thêm không thay thế độ nhìn xa mà cộng thêm vào phần dưới của tròng. Đơn có ADD mà cắt thành kính đơn tròng nhìn xa là mất luôn phần nhìn gần.

Khoảng cách đồng tử

• Ký hiệu PD, đơn vị milimet
• Người lớn thường nằm trong khoảng năm mươi tám tới sáu mươi tám
• Có thể ghi một số chung hoặc hai số riêng cho từng bên
• Kính đọc sách có PD nhìn gần nhỏ hơn PD nhìn xa vài milimet
• Không phải đơn nào cũng ghi, nhiều nơi để nơi cắt tự đo

PD quyết định tâm tròng đặt ở đâu. Lệch tâm gây hiệu ứng lăng kính làm mỏi mắt dù độ đúng.

Dòng lăng kính khi có

• Ký hiệu Prism, đơn vị là diop lăng kính
• Đi kèm hướng nền: trong, ngoài, trên, dưới
• Dùng khi hai mắt không phối hợp tốt
• Rất ít gặp trên đơn kính thông thường

Thấy dòng này trên đơn thì đây là kính chuyên biệt hơn bình thường, nên cắt ở nơi có kinh nghiệm.

Thị lực đạt được ghi bên cạnh

• Dạng phân số như 20/20, 20/40 hoặc thập phân như 1.0, 0.5
• Ghi riêng cho từng mắt và đôi khi cho cả hai mắt
• Cho biết với đơn này bạn nhìn được tới mức nào
• Không phải mắt nào chỉnh kính cũng đạt mức tối đa

Con số này quan trọng hơn người ta tưởng. Nếu chỉnh kính rồi mà thị lực vẫn thấp thì phải tìm nguyên nhân khác ngoài khúc xạ.

Ngày đo và hạn dùng của đơn

• Đơn không có hạn cứng nhưng độ mắt thay đổi theo thời gian
• Đơn của người trưởng thành ổn định thường dùng được khoảng một đến hai năm
• Đơn của trẻ đang lớn có thể lỗi thời trong vài tháng
• Đơn sau phẫu thuật hay sau bệnh mắt cần đo lại sớm

Cầm đơn cũ đi cắt kính mới là chuyện thường gặp và cũng là nguyên nhân thường gặp khiến kính mới không dễ chịu.

Hai cách ghi độ trụ và cách đổi qua lại

• Quy ước trụ âm hay dùng ở nơi đo kính
• Quy ước trụ dương hay gặp ở một số cơ sở y tế
• Hai cách mô tả cùng một mắt, không phải hai đơn khác nhau
• Đổi qua lại cần cộng độ trụ vào độ cầu, đảo dấu trụ và xoay trục chín mươi độ
• Việc đổi nên để nơi cắt kính làm, đừng tự tính rồi đưa số

Hiểu chuyện này giúp bạn không hoảng khi hai nơi ghi đơn trông khác hẳn nhau mà thật ra giống nhau.

Đơn kính khác đơn kính áp tròng

• Kính gọng nằm cách mắt khoảng mười hai milimet, kính áp tròng nằm sát giác mạc
• Độ cao thì con số của hai loại chênh nhau đáng kể
• Đơn áp tròng còn có thêm đường kính và độ cong nền
• Không thể lấy đơn kính gọng đi mua áp tròng và ngược lại

Đây là nhầm lẫn hay gặp nhất khi người ta mua áp tròng qua mạng. Hai loại đơn không thay nhau được.

Cách tự kiểm kính cắt ra có khớp đơn không

• Xin nơi cắt in phiếu đo tròng thành phẩm
• So từng ô với đơn gốc, chú ý cả dấu lẫn trục
• Kiểm xem tâm tròng có đúng với PD đã đo không
• Đeo thử tại chỗ và đi lại vài phút trước khi nhận
• Kiểm cả gọng có cân, có ngồi đúng trên sống mũi không

Máy đo tròng thành phẩm là thiết bị phổ biến ở nơi cắt kính. Xin kiểm là việc bình thường, không phải làm khó ai.

Những hiểu nhầm thường gặp khi đọc đơn

• Tưởng số trục là độ kính nên thấy 180 thì lo
• Cộng độ cầu với độ trụ để ra tổng độ, việc này không đúng
• Tưởng ADD là độ nhìn xa mới
• Tưởng PD là một loại độ
• Tưởng hai đơn ghi khác quy ước là hai kết quả mâu thuẫn

Mỗi ô là một đại lượng riêng, không cộng trừ lẫn nhau được. Nhớ điều này thì phần lớn hiểu nhầm biến mất.

Giữ đơn kính như giữ hồ sơ sức khoẻ

• Chụp lại đơn mỗi lần đo và lưu theo ngày
• Ghi chú thêm cảm nhận sau khi đeo kính đó
• Mang đơn cũ theo mỗi lần đo mới
• Có chuỗi đơn nhiều năm thì thấy được xu hướng thay đổi

Một đơn lẻ chỉ cho biết hiện tại. Chuỗi đơn qua nhiều năm mới cho thấy mắt đang đứng yên hay đang chạy, và đó là thông tin có giá trị hơn nhiều cho người đo lần sau.

Câu hỏi thường gặp