Máy khúc xạ tự động là một trong những thiết bị hữu ích nhất trong phòng đo mắt. Nó cho ra con số trong vài giây, không cần người đo trả lời gì, và lặp lại rất đều. Nhưng chính vì tiện quá nên nhiều nơi dừng luôn ở đó, coi tờ giấy máy in ra là đơn kính. Đó là chỗ sinh ra phần lớn những cặp kính đeo vào thấy nặng đầu.
Máy làm việc theo nguyên lý nào
- Chiếu một chùm tia hồng ngoại vào mắt
- Đo cách chùm tia phản xạ trở lại từ võng mạc
- Tính ngược ra độ hội tụ của hệ quang học mắt
- Lặp lại vài lần rồi lấy giá trị đại diện
- Đưa ra độ cầu, độ trụ và trục cho từng mắt
Cách làm này không cần người đo phải nói gì, nên gọi là đo khách quan. Ưu điểm lớn nhất là nhanh và không phụ thuộc cảm nhận.
Điều tiết là chỗ máy dễ bị đánh lừa
- Điều tiết là khả năng mắt tự tăng độ hội tụ để nhìn gần
- Khi nhìn vào ống máy, não biết vật ở gần nên kích hoạt điều tiết
- Máy đo được cả phần điều tiết đó và tính vào kết quả
- Kết quả là số cận cao hơn độ thật, hoặc số viễn thấp hơn độ thật
- Hiện tượng này gọi là điều tiết trong máy
Máy hiện đại có hình ảnh mô phỏng khoảng cách xa để dỗ mắt thư giãn, nhưng không dỗ được hoàn toàn, nhất là ở mắt trẻ.
Sai lệch không đều giữa các nhóm người
- Trẻ em và thiếu niên sai lệch lớn nhất vì điều tiết rất mạnh
- Người trẻ trưởng thành sai lệch vừa phải
- Người trung niên trở lên sai lệch ít hơn vì điều tiết đã giảm
- Người vừa làm việc gần lâu trước khi đo cũng bị đẩy số
- Người mệt, thiếu ngủ cho kết quả kém ổn định hơn
Vì thế cùng một chiếc máy có thể rất đáng tin với người sáu mươi tuổi mà lại lệch đáng kể với đứa trẻ mười tuổi.
Những yếu tố khác làm số máy lệch
- Nước mắt không đều hoặc mắt khô làm bề mặt giác mạc không ổn định
- Đục thể thuỷ tinh làm tia phản xạ nhiễu
- Đồng tử quá nhỏ làm hạn chế vùng đo
- Sẹo giác mạc hoặc giác mạc chóp cho kết quả thất thường
- Mi mắt sụp che một phần đường đi của tia
- Người đo không tì đúng tư thế, nhìn lệch khỏi tâm
Máy nào cũng có phần cảnh báo độ tin cậy trên bản in. Nơi đo có kinh nghiệm sẽ đọc phần đó chứ không chỉ lấy con số.
Thử kính chủ quan bù được điều gì
- Đưa mắt về trạng thái nhìn xa thật sự, không nhìn vào ống máy
- Cho phép tìm độ thấp nhất mà vẫn đạt thị lực tốt nhất
- Phát hiện được mức độ dễ chịu, thứ máy không đo được
- Cho phép cân bằng hai mắt với nhau
- Kiểm lại trục loạn thị bằng phản hồi của chính người đeo
Nguyên tắc lấy độ thấp nhất cho thị lực tốt nhất chính là cách chống lại phần điều tiết dư. Máy không có nguyên tắc này vì máy không hỏi ai cả.
Kỹ thuật làm mờ để thư giãn điều tiết
- Người đo cố ý đặt kính dư độ dương để làm mờ nhẹ
- Mắt buộc phải thả lỏng điều tiết vì cố gắng cũng không rõ hơn
- Sau đó giảm dần độ dương cho tới khi vừa rõ
- Cách này kéo con số về gần độ thật hơn
Đây là bước rất hay bị bỏ khi đo vội, và cũng là bước tạo ra khác biệt lớn nhất so với số máy.
Khi nào cần nhỏ thuốc để loại hẳn điều tiết
- Trẻ em đo lần đầu hoặc có số nhảy bất thường
- Nghi ngờ viễn thị bị điều tiết che mất
- Có lác trong đi kèm
- Số đo dao động nhiều giữa các lần
- Người trẻ than mỏi mắt mà số đo không giải thích được
Việc nhỏ thuốc thuộc thẩm quyền của bác sĩ mắt và cần chỉ định cụ thể. Đừng tự mua thuốc nhỏ theo lời mách, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dấu hiệu bạn đang đeo kính dư độ
- Nhìn xa rất nét nhưng đọc gần thì mau mỏi
- Đeo một lúc thấy nặng vùng trán, căng sau mắt
- Tháo kính ra thấy nhẹ hẳn dù nhìn mờ hơn
- Buổi tối khó chịu hơn buổi sáng
- Số kính tăng đều mỗi năm mà không kèm thay đổi gì rõ
Dư độ cận buộc mắt phải điều tiết thêm ngay cả khi nhìn xa. Cảm giác mệt kéo dài đó là dấu hiệu nên đo lại cẩn thận.
Vai trò đúng của máy đo tự động
- Cho điểm xuất phát để rút ngắn thời gian thử kính
- Sàng lọc nhanh số đông, ví dụ khám mắt học đường
- So sánh giữa các lần đo để phát hiện thay đổi
- Phát hiện loạn thị bất thường cần khám thêm
- Hỗ trợ khi người đo không hợp tác trả lời được
Không ai bỏ máy đi. Vấn đề chỉ là đặt nó đúng vị trí trong quy trình: mở đầu, không phải kết thúc.
Đo bóng đồng tử, cách khách quan còn lại
- Người đo chiếu ánh sáng và quan sát bóng phản xạ di chuyển
- Dùng kính thử để trung hoà bóng đó
- Không cần người đo trả lời, phù hợp với trẻ nhỏ
- Phụ thuộc kỹ năng người làm nhiều hơn máy
- Vẫn là cách tham chiếu quan trọng ở nhiều cơ sở
Với trẻ chưa biết mô tả cảm giác, cách này cộng với nhỏ thuốc theo chỉ định cho kết quả đáng tin hơn hẳn số máy đơn thuần.
Vì sao hai nơi đo ra hai số khác nhau
- Thời điểm đo khác nhau, mức mỏi mắt khác nhau
- Một nơi có bước làm mờ, nơi kia không có
- Quy ước ghi trụ âm hay trụ dương khác nhau
- Bảng thị lực và khoảng cách đo không giống nhau
- Một nơi chốt theo máy, nơi kia chốt theo phản hồi người đeo
Chênh trong khoảng một phần tư diop là bình thường. Chênh từ nửa diop trở lên thì nên tìm hiểu vì sao chứ đừng chọn đại số nào nhỏ hơn.
Cách để buổi đo của bạn ít bị lệch
- Đi đo vào lúc mắt còn khoẻ, tránh cuối ngày làm việc căng
- Nghỉ mắt khỏi màn hình vài chục phút trước khi đo
- Nói rõ nếu bạn đang mỏi mắt hôm đó
- Yêu cầu được thử kính và đi lại trước khi chốt
- Mang kính cũ theo để có mốc so sánh
Bạn không kiểm soát được thiết bị của nơi đo, nhưng kiểm soát được trạng thái mắt mình lúc đo. Phần đó ảnh hưởng đến kết quả nhiều hơn người ta nghĩ.
Một tờ in không phải một đơn kính
- Tờ máy in thiếu khoảng cách đồng tử đo trên gọng thật
- Thiếu phần cân bằng hai mắt
- Thiếu độ cộng thêm cho nhìn gần
- Thiếu xác nhận của người đo về mức thị lực đạt được
- Thiếu chữ ký và ngày tháng của cơ sở đo
Cầm tờ in đi cắt kính là cắt theo một nửa thông tin. Hãy xin đơn hoàn chỉnh sau khi đã thử kính, đó mới là thứ đáng giữ lại.
Câu hỏi thường gặp
Máy đo tự động có sai không?
Máy đo rất ổn định, nhưng nó đo trạng thái mắt tại thời điểm đó. Nếu mắt đang điều tiết thì máy ghi nhận luôn phần điều tiết ấy, nên số ra cao hơn độ thật.
Vì sao người trẻ hay bị đo dư độ cận?
Vì khả năng điều tiết của người trẻ rất mạnh. Khi nhìn vào máy, mắt có xu hướng tự lấy nét vào ống kính gần, kéo theo số cận đo được cao hơn thực tế.
Đo hai lần ở hai nơi ra hai số, tin số nào?
Tin con số đến từ buổi đo có thử kính chủ quan đầy đủ và cho bạn đeo thử đi lại. Nếu cả hai đều đủ bước mà vẫn chênh nhiều thì nên đo lại lần ba ở cơ sở y tế chuyên khoa.
Có nên tự mua kính theo số máy in ra không?
Không nên. Tờ in của máy thiếu phần cân bằng hai mắt, thiếu khoảng cách đồng tử đo trên gọng thật và thiếu bước thử thực tế. Cắt kính theo đó là bỏ qua những chỗ hay sinh vấn đề nhất.