Người ngồi máy tính than mắt khô thường nghĩ mình thiếu nước mắt và tìm cách nhỏ thêm. Nhưng trong phần lớn trường hợp, lượng nước mắt vẫn bình thường. Vấn đề nằm ở chỗ nó không được trải lại đều, và lý do rất đơn giản: bạn đã quên chớp mắt.
Màng nước mắt không phải chỉ là nước
- Có lớp dầu ở ngoài cùng, hạn chế bay hơi
- Có lớp nước ở giữa, chiếm phần lớn thể tích
- Có lớp nhầy trong cùng, giúp bám lên bề mặt
- Cả ba phải cân đối thì màng mới ổn định
- Thiếu lớp dầu thì nước bay hơi rất nhanh
Vì thế khô mắt không đơn giản là thiếu nước. Đó là lý do nhỏ nước mắt nhân tạo không phải lúc nào cũng giải quyết được.
Chớp mắt làm gì
- Trải lại màng nước mắt đều lên bề mặt
- Ép tuyến ở bờ mi tiết ra lớp dầu
- Đẩy nước mắt cũ về đường dẫn lưu
- Cuốn đi bụi và mảnh vụn trên bề mặt
- Cho giác mạc một khoảng nghỉ rất ngắn
Mỗi cái chớp làm cả bốn việc cùng lúc. Bỏ qua nó thì cả bốn đều bị ảnh hưởng.
Chuyện gì xảy ra khi tập trung
- Tần suất chớp giảm rõ rệt so với lúc bình thường
- Nhiều cái chớp không khép hết, chỉ khép một nửa
- Chớp nửa vời không ép được tuyến dầu ở bờ mi
- Màng nước mắt vỡ thành từng mảng trước khi được trải lại
- Vùng bề mặt bị lộ ra lâu hơn bình thường
Chi tiết về chớp không khép hết là phần ít người biết và nó giải thích vì sao chỉ nhắc chớp nhiều hơn chưa đủ.
Biểu hiện thường gặp
- Cộm như có hạt cát
- Rát nhẹ, đặc biệt vào cuối buổi
- Thị lực nhoè rồi rõ lại sau khi chớp
- Chảy nước mắt từng đợt
- Mắt đỏ nhẹ về chiều
- Nặng mi, khó mở mắt to
Chảy nước mắt gây bối rối nhất vì nó có vẻ mâu thuẫn với chữ khô. Nhưng đó là nước mắt phản xạ, loại không giữ được trên bề mặt.
Những yếu tố làm nặng thêm
- Điều hoà hoặc quạt thổi thẳng vào mặt
- Không khí khô trong phòng kín
- Màn hình đặt cao làm mi mở rộng
- Đeo kính áp tròng lâu trong môi trường khô
- Khói thuốc và bụi
- Thiếu ngủ và mệt mỏi chung
Danh sách này gần như toàn là những thứ thay đổi được, và phần lớn thay đổi không tốn gì.
Những việc làm được ngay
- Xoay hướng gió điều hoà và quạt ra khỏi mặt
- Hạ màn hình xuống thấp hơn tầm mắt
- Chủ động chớp mắt khép hết vài lần sau mỗi đoạn làm việc
- Nhìn xa sau mỗi khoảng thời gian nhìn gần
- Uống đủ nước trong ngày
- Tăng độ ẩm phòng nếu không khí quá khô
Bài tập chớp mắt khép hết nghe buồn cười nhưng có lý do rõ ràng, vì phần bị thiếu chính là những cái chớp trọn vẹn.
Chăm sóc bờ mi
- Tuyến tiết lớp dầu nằm ngay ở bờ mi
- Bờ mi viêm hoặc tắc làm thiếu lớp dầu
- Chườm ấm và vệ sinh bờ mi được khuyên trong một số trường hợp
- Cách làm cụ thể nên hỏi bác sĩ mắt
- Không tự dùng các dung dịch không rõ nguồn gốc lên vùng mi
Nhiều trường hợp khô mắt kéo dài thực ra bắt nguồn từ bờ mi. Đây là phần cần được khám chứ không tự xử lý theo mách bảo.
Nước mắt nhân tạo dùng thế nào
- Có nhiều loại với đặc tính khác nhau
- Loại không chất bảo quản thường được cân nhắc khi dùng nhiều lần
- Người đeo kính áp tròng cần loại nhỏ được khi đang đeo
- Không dùng lại lọ đã mở quá lâu
- Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại và cách dùng phù hợp
Đây không phải nhóm nên tự chọn theo quảng cáo hay theo lời người quen. Việc hỏi chỉ mất vài phút.
Những thứ nên tránh
- Thuốc nhỏ mắt quảng cáo làm trắng mắt dùng thường xuyên
- Tự dùng thuốc nhỏ có thành phần kháng viêm không theo chỉ định
- Dụi mắt khi thấy cộm
- Dùng đơn thuốc của người khác
- Bỏ qua triệu chứng kéo dài vì nghĩ chỉ là mỏi
Thuốc làm trắng mắt che triệu chứng bằng cách co mạch, không xử lý nguyên nhân, và dùng lâu có thể gây vấn đề riêng. Hãy hỏi dược sĩ trước khi mua.
Khô mắt ở một số nhóm đặc biệt
- Người lớn tuổi thường tiết nước mắt kém hơn
- Một số thay đổi nội tiết ảnh hưởng tới nước mắt
- Một số thuốc toàn thân có ảnh hưởng, nên khai đầy đủ khi khám
- Người sau phẫu thuật khúc xạ có giai đoạn khô rõ hơn
- Một số bệnh tự miễn liên quan tới khô mắt
Với các nhóm này, khô mắt không chỉ là chuyện của màn hình. Cần được khám để xác định phần nào đến từ đâu.
Khi nào không nên tự xử lý nữa
- Cộm rát kéo dài nhiều tuần dù đã điều chỉnh môi trường
- Mắt đỏ dai dẳng
- Nhìn mờ không cải thiện sau khi chớp và sau khi nghỉ
- Đau mắt thật sự
- Sợ ánh sáng
- Có ghèn hoặc dịch bất thường
Khô mắt nhẹ do môi trường thường đáp ứng nhanh với các điều chỉnh đơn giản. Khi nó không đáp ứng thì đó là tín hiệu nên để bác sĩ nhìn tận nơi, vì bề mặt mắt có nhiều vấn đề khác cho triệu chứng rất giống nhau.
Câu hỏi thường gặp
Mắt chảy nước nhiều mà vẫn gọi là khô mắt được không?
Được. Bề mặt bị kích thích có thể kích hoạt tiết nước mắt phản xạ ồ ạt, nhưng loại nước mắt đó không giữ được trên bề mặt. Chảy nước mắt vì thế là biểu hiện hay gặp của khô mắt.
Có nên tự mua nước mắt nhân tạo dùng lâu dài không?
Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, vì có nhiều loại khác nhau và một số loại không phù hợp để dùng thường xuyên. Đặc biệt nếu bạn đeo kính áp tròng thì phải hỏi kỹ loại nào nhỏ được khi đang đeo.
Vì sao thị lực lúc rõ lúc mờ khi làm việc?
Vì màng nước mắt là một phần của hệ quang học. Khi nó không đều thì ảnh nhoè, chớp mắt một cái trải lại thì rõ. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng của bề mặt mắt khô.
Đeo kính có làm đỡ khô hơn không?
Kính gọng che phần nào gió trực tiếp nên một số người thấy dễ chịu hơn so với kính áp tròng trong môi trường khô. Nhưng nó không giải quyết nguyên nhân từ việc chớp mắt ít.