Kính áp tròng cho loạn thị và cho tuổi lão thị

Kính áp tròng thông thường chỉ phải giải quyết một bài toán: đưa đúng một độ tới giác mạc. Với loạn thị, bài toán thêm một chiều là hướng. Với lão thị, bài toán thêm một chiều là khoảng cách. Cả hai đều làm việc lắp phức tạp hơn nhiều so với kính cầu đơn thuần.

Vì sao loạn thị khó hơn

• Độ trụ chỉ có tác dụng theo đúng một hướng
• Hướng đó phải trùng với trục loạn thị của mắt
• Kính gọng nằm cố định trong gọng nên trục luôn đúng
• Kính áp tròng nổi trên mắt nên có thể xoay
• Xoay lệch trục làm mất tác dụng chỉnh loạn

Toàn bộ thiết kế của kính áp tròng cho loạn thị xoay quanh việc giữ cho nó không xoay. Đó là điểm khác biệt duy nhất nhưng là điểm khó nhất.

Các cách giữ kính không xoay

• Làm phần dưới kính dày hơn để trọng lực giữ hướng
• Làm hai vùng mỏng ở trên và dưới để mi mắt ép kính về đúng chiều
• Cắt phẳng phần rìa dưới
• Kết hợp nhiều cách trong cùng một thiết kế
• Mỗi hãng có cách riêng và hiệu quả khác nhau trên từng người

Vì cơ chế giữ dựa vào mi mắt và trọng lực nên kết quả phụ thuộc vào hình dạng mi và cách chớp của từng người. Không đoán trước được, phải thử.

Buổi lắp thử diễn ra thế nào

• Đo độ và đo thông số giác mạc như thường lệ
• Đặt kính thử lên mắt rồi chờ ổn định
• Người lắp quan sát vạch đánh dấu trên kính để xem nó nằm ở đâu
• Tính bù trục dựa trên mức xoay quan sát được
• Đặt kính mới với trục đã bù và kiểm lại
• Kiểm cả khi nhìn thẳng, nhìn nghiêng và sau khi chớp mạnh

Bước quan sát vạch đánh dấu là phần kỹ thuật cốt lõi. Không có bước này thì không biết phải bù bao nhiêu.

Dấu hiệu kính loạn thị chưa ổn định

• Nhìn mờ đi rồi rõ lại theo nhịp chớp
• Nằm nghiêng xem điện thoại thì mờ hẳn
• Thị lực dao động trong ngày mà không rõ lý do
• Một mắt luôn kém hơn mắt kia dù đơn đúng
• Phải nghiêng đầu mới thấy rõ

Những biểu hiện này là lý do chính đáng để quay lại nơi lắp chứ không phải chuyện phải chịu đựng.

Khi nào loạn thị không cần loại chuyên dụng

• Độ trụ thấp và người đeo không thấy khó chịu
• Nhu cầu chỉ là đeo thỉnh thoảng cho hoạt động ngắn
• Thị lực đạt được với kính cầu đã đủ cho nhu cầu
• Bác sĩ đánh giá phần loạn không ảnh hưởng nhiều

Quyết định này thuộc về người khám sau khi thử thực tế, không phải quy tắc chung áp cho mọi mức độ trụ.

Giác mạc chóp và loạn thị không đều

• Bề mặt giác mạc không còn dạng đều nên kính mềm khó bù
• Kính cứng thấm khí tạo bề mặt quang học mới trên giác mạc
• Kính lai và kính củng mạc cũng là lựa chọn ở nhóm này
• Cần cơ sở chuyên khoa có bộ kính thử đầy đủ
• Quá trình lắp thường kéo dài nhiều lần hẹn

Đây là nhóm mà kính áp tròng không chỉ tiện hơn mà đôi khi là cách cho thị lực tốt nhất có thể.

Lão thị, bài toán nhiều khoảng cách

• Khả năng điều tiết giảm dần nên nhìn gần khó hơn
• Kính áp tròng đơn độ chỉ phục vụ một khoảng cách
• Cần cách nào đó để nhìn được cả xa lẫn gần
• Có ba hướng chính, mỗi hướng có đánh đổi riêng

Không hướng nào cho kết quả hoàn hảo như mắt trẻ. Chọn hướng nào là chọn đánh đổi nào dễ chịu hơn với bạn.

Hướng một, kính đa tiêu

• Kính có nhiều vùng độ bố trí theo vòng đồng tâm hoặc chuyển dần
• Cả hai mắt cùng nhận ánh sáng từ nhiều vùng
• Não học cách chọn phần hình sắc nét
• Giữ được thị giác hai mắt tốt hơn
• Có thể thấy giảm tương phản, nhất là ban đêm

Đây là hướng phổ biến nhất hiện nay. Giai đoạn làm quen thường mất vài tuần.

Hướng hai, chỉnh lệch hai mắt

• Một mắt chỉnh ưu tiên nhìn xa, mắt kia ưu tiên nhìn gần
• Não học cách dùng mắt phù hợp cho từng khoảng cách
• Giữ được độ nét cao ở từng khoảng cách riêng
• Cảm nhận chiều sâu có thể giảm
• Không phải ai cũng thích nghi được

Cách này đơn giản về mặt kỹ thuật nhưng đòi hỏi bộ não chấp nhận. Thử thực tế vài ngày là cách duy nhất để biết.

Hướng ba, kết hợp với kính đọc

• Đeo kính áp tròng chỉnh nhìn xa
• Dùng thêm kính đọc gọng nhẹ khi cần nhìn gần
• Cho độ nét tốt nhất ở cả hai khoảng cách
• Phải mang theo và đeo vào tháo ra
• Nhiều người thấy đây là phương án ổn định nhất

Nghe có vẻ kém tiện nhưng rất nhiều người cuối cùng chọn cách này vì nó không đòi hỏi làm quen gì.

Vì sao lắp cho hai nhóm này cần kiên nhẫn

• Kết quả phụ thuộc vào đặc điểm riêng của từng người
• Thường phải thử vài loại khác nhau
• Cần thời gian đeo thật vài ngày mới đánh giá được
• Điều chỉnh độ có thể diễn ra qua vài lần hẹn
• Cùng một thông số nhưng hai hãng cho cảm nhận khác nhau

Người đi lắp nên chuẩn bị tinh thần cho vài lần hẹn. Bỏ cuộc sau lần thử đầu là bỏ lỡ phần lớn khả năng tìm được loại hợp.

Ghi chép khi thử để buổi hẹn sau hiệu quả

• Ghi thời điểm nào trong ngày thấy khó chịu nhất
• Ghi khoảng cách nào rõ, khoảng cách nào chưa
• Ghi có thấy loá khi lái xe buổi tối không
• Ghi số giờ đeo mỗi ngày
• Ghi kính có bị cộm hay xê dịch không

Mô tả cụ thể giúp người lắp biết phải đổi thông số nào. Nói chung chung là không hợp thì buổi hẹn sau gần như bắt đầu lại từ đầu.

Giữ kính gọng làm phương án nền

• Luôn cần một cặp kính gọng đúng độ
• Dùng khi mắt mệt, khi đang trong giai đoạn thử
• Dùng khi mắt có dấu hiệu khó chịu
• Dùng vào buổi tối để mắt được nghỉ

Không ai nên ở vào tình thế bắt buộc phải đeo kính áp tròng vì không có lựa chọn nào khác. Cặp kính gọng dự phòng là thứ giữ cho mọi quy tắc an toàn khác có thể thực hiện được.

Câu hỏi thường gặp