Phần lớn người đeo kính áp tròng đi qua nhiều năm mà không gặp chuyện gì. Nhưng giác mạc là mô rất ít khoan dung: nó không có mạch máu, nên khi có vấn đề thì cơ chế bảo vệ và hồi phục của cơ thể tới chậm hơn những nơi khác. Vì vậy nhận ra sớm quan trọng hơn hẳn.
Nguyên tắc chung nhớ trước mọi thứ
- Mắt khó chịu thì tháo kính ra ngay
- Không đeo lại cho tới khi mắt hoàn toàn bình thường
- Không tự nhỏ thuốc theo lời mách rồi đeo tiếp
- Triệu chứng không hết nhanh thì đi khám
- Mang theo kính, hộp đựng và dung dịch khi đi khám
Quy tắc này ngắn tới mức dễ nhớ và nó xử lý đúng gần như mọi tình huống. Sai lầm hay gặp nhất là cố đeo tiếp cho hết ngày.
Nhóm dấu hiệu cần đi khám sớm
- Đau mắt, không chỉ cộm mà đau thật
- Chói sáng nhiều, không mở mắt được ở nơi sáng
- Nhìn mờ và không rõ lại sau khi tháo kính
- Đỏ mắt đậm, nhất là đỏ quanh tròng đen
- Thấy có chấm trắng hoặc vùng đục trên tròng đen
- Chảy nước mắt nhiều kèm ghèn
Những dấu hiệu này đi cùng nhau càng nhiều thì càng nên đi khám sớm trong ngày, không chờ tới hôm sau.
Nhóm dấu hiệu nhẹ hơn nhưng vẫn nên dừng
- Cộm nhẹ kéo dài dù đã tháo và rửa kính
- Cảm giác khô tăng dần trong ngày
- Mắt đỏ nhẹ vào cuối ngày, hết sau một đêm
- Thị lực dao động theo nhịp chớp
- Kính thường xuyên xê dịch
Nhóm này thường là chuyện kính không vừa, kính đã cũ hoặc mắt bị khô. Không cấp cứu nhưng nên nói với người lắp để điều chỉnh.
Viêm giác mạc, biến chứng đáng ngại nhất
- Là tình trạng giác mạc bị viêm nhiễm
- Biểu hiện thường là đau, đỏ, chói và nhìn mờ
- Có thể để lại sẹo ảnh hưởng thị lực lâu dài
- Yếu tố nguy cơ chính là ngủ với kính và vệ sinh sai
- Tiếp xúc với nước sinh hoạt là nguy cơ riêng rất đáng lưu ý
- Cần khám và điều trị sớm, không tự xử lý ở nhà
Đây chính là lý do mọi hướng dẫn đều nhấn mạnh chuyện không dùng nước máy và không ngủ với kính. Không phải cảnh báo hình thức.
Thiếu oxy giác mạc
- Xảy ra khi đeo quá lâu hoặc dùng kính thấm khí kém
- Biểu hiện sớm là mắt đỏ, cộm, nhìn hơi mờ vào cuối ngày
- Kéo dài có thể làm mạch máu mọc vào phần rìa giác mạc
- Thường diễn tiến âm thầm và chỉ phát hiện khi khám
- Xử lý bằng cách giảm giờ đeo và đổi chất liệu theo tư vấn
Đây là lý do thực sự đằng sau khuyến nghị về số giờ đeo mỗi ngày. Nó không phải con số tuỳ tiện.
Phản ứng dị ứng và kích ứng
- Có thể do thành phần trong dung dịch ngâm
- Có thể do cặn protein tích tụ trên kính cũ
- Biểu hiện là ngứa, đỏ, cộm, đôi khi có hột ở mặt trong mi
- Thường nặng dần theo thời gian chứ không đột ngột
- Đổi dung dịch hoặc đổi chế độ thay có thể giải quyết
Đừng tự đổi dung dịch theo lời mách vì không phải loại nào cũng hợp với chất liệu kính bạn đang dùng. Hỏi nơi lắp hoặc dược sĩ.
Xước giác mạc
- Có thể do móng tay khi đeo hoặc tháo
- Có thể do kính rách, kính có cặn cứng
- Có thể do bụi kẹt giữa kính và giác mạc
- Biểu hiện là đau nhói, chói, chảy nước mắt
- Cần khám để loại trừ nhiễm trùng đi kèm
Xước đơn thuần thường lành nhanh, nhưng bề mặt bị tổn thương là cửa ngõ cho vi sinh vật. Vì vậy vẫn nên được khám.
Khô mắt liên quan tới kính
- Kính nằm trên màng nước mắt nên phụ thuộc vào chất lượng màng đó
- Nhìn màn hình lâu làm chớp mắt ít đi
- Phòng máy lạnh, gió quạt trực tiếp làm nặng thêm
- Biểu hiện là khô, cộm, thị lực dao động
- Xử lý gồm nghỉ mắt, điều chỉnh môi trường và tư vấn về nước mắt nhân tạo
Loại nước mắt nhân tạo nào dùng được với kính áp tròng là chuyện cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, vì không phải loại nào cũng nhỏ được khi đang đeo kính.
Khi kính trượt lên phía trên
- Kính không thể lọt ra sau nhãn cầu, đây là điều nhiều người lo sai
- Kết mạc tạo thành túi kín nên kính chỉ trượt lên dưới mi trên
- Nhỏ nước mắt nhân tạo cho ướt
- Nhắm mắt, massage nhẹ qua mi để đưa kính xuống
- Nhìn xuống rồi nhẹ nhàng lấy ra
- Không lấy được thì đi khám, đừng cố cạy bằng móng tay
Bình tĩnh là phần quan trọng nhất. Càng dụi mạnh thì càng dễ làm xước giác mạc.
Những tình huống nên chủ động không đeo
- Đang bị cảm, sốt, viêm đường hô hấp
- Mắt đang đỏ hoặc vừa khỏi viêm chưa lâu
- Sắp đi bơi, tắm biển, xông hơi
- Sắp ở lâu trong môi trường bụi hoặc hoá chất
- Chuyến bay dài, không khí trong khoang rất khô
- Những ngày ngủ ít, mắt đã mệt sẵn
Chủ động nghỉ vài ngày không mất gì. Cố đeo trong những hoàn cảnh này là cách nhanh nhất để gặp rắc rối.
Chuẩn bị để không lúng túng khi có chuyện
- Luôn có sẵn kính gọng đúng độ ở nơi dễ lấy
- Biết địa chỉ cơ sở khám mắt gần nhất
- Giữ lại vỉ kính và chai dung dịch đang dùng
- Lưu đơn kính trong điện thoại
- Mang theo bộ tháo kính khi đi xa
Người không có kính gọng dự phòng là người dễ phạm quy tắc nhất, vì tháo kính ra đồng nghĩa với không nhìn được. Chuẩn bị trước giúp bạn luôn có lựa chọn đúng khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Đỏ mắt khi đeo kính áp tròng có nguy hiểm không?
Có thể chỉ là kích ứng nhẹ nhưng cũng có thể là dấu hiệu sớm của viêm nhiễm. Nguyên tắc chung là tháo kính ra, không đeo lại, và đi khám nếu không hết nhanh hoặc có kèm đau, chói, mờ.
Có nên nhỏ thuốc rồi đeo tiếp không?
Không. Nhỏ thuốc theo lời mách có thể che triệu chứng trong khi vấn đề tiếp tục tiến triển. Mọi loại thuốc nhỏ mắt khi đang có vấn đề đều nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Kính bị kẹt trong mắt phải làm sao?
Kính không thể lọt ra sau nhãn cầu. Nó thường chỉ trượt lên phía trên. Nhỏ nước mắt nhân tạo cho ướt, nhắm mắt massage nhẹ mi rồi thử lấy ra; không được thì đi khám, đừng cố cạy.
Đi khám cần mang theo gì?
Mang theo kính áp tròng đang dùng hoặc vỉ còn lại, hộp đựng, chai dung dịch và đơn kính. Những thứ này giúp bác sĩ xác định nguyên nhân nhanh hơn nhiều.