Dấu hiệu trẻ bị tật khúc xạ mà cha mẹ hay bỏ sót

Một đứa trẻ sinh ra đã nhìn mờ thì không có gì để so sánh. Với con, thế giới vốn trông như vậy. Vì thế trẻ gần như không bao giờ tự nói mình nhìn không rõ, và người lớn phải nhận ra qua những dấu hiệu gián tiếp.

Dấu hiệu khi nhìn xa

• Nheo mắt khi nhìn xa hoặc khi ra nắng
• Ngồi sát tivi hoặc sát bảng
• Không nhận ra người quen ở xa
• Kêu không nhìn thấy chữ trên bảng dù ngồi bàn giữa
• Hay xin đổi chỗ lên bàn đầu

Nheo mắt là dấu hiệu rõ nhất vì nó có cơ chế rõ ràng: khe hẹp làm ảnh nét hơn một chút, và trẻ tự phát hiện ra mẹo này.

Dấu hiệu khi nhìn gần

• Cúi sát vở khi viết
• Đưa sách hoặc điện thoại rất gần mặt
• Đọc chậm, hay đọc nhảy dòng hoặc bỏ chữ
• Dùng ngón tay dò dòng khi đọc
• Mau chán và bỏ dở việc cần nhìn gần lâu

Nhóm dấu hiệu này hay bị quy cho lười học hoặc kém tập trung. Đó là nhầm lẫn gây thiệt thòi nhiều nhất cho trẻ.

Dấu hiệu về tư thế

• Nghiêng đầu sang một bên khi xem tivi hoặc khi đọc
• Quay mặt để dùng một mắt nhiều hơn
• Che một mắt khi tập trung
• Ngồi lệch người về một phía

Nghiêng đầu thường liên quan tới loạn thị hoặc tới sự phối hợp hai mắt. Đây là dấu hiệu cụ thể và nên được khám sớm.

Dấu hiệu khó chịu

• Nhức đầu vùng trán, nhất là vào cuối buổi học
• Dụi mắt nhiều
• Chảy nước mắt khi đọc lâu
• Kêu mỏi mắt hoặc chói sáng
• Buồn ngủ ngay khi ngồi vào bàn học

Buồn ngủ khi học là dấu hiệu bị bỏ sót nhiều nhất. Với trẻ phải gắng sức nhìn liên tục, việc đó thật sự mệt.

Dấu hiệu qua kết quả học tập

• Điểm giảm không giải thích được
• Chép bài thiếu, chép sai từ trên bảng
• Viết chữ to bất thường hoặc không đều dòng
• Làm bài tốt khi được đọc cho nghe nhưng kém khi tự đọc
• Không thích các môn cần nhìn gần lâu

Sự chênh lệch giữa nghe và đọc là gợi ý rất đáng chú ý. Nó tách bạch được vấn đề ở mắt với vấn đề ở hiểu bài.

Viễn thị ẩn, nhóm dễ bị bỏ qua nhất

• Trẻ vẫn nhìn rõ bảng nên qua được mọi phép kiểm tra thị lực
• Nhưng phải điều tiết liên tục nên chóng mỏi
• Biểu hiện chính là mỏi mắt và nhức đầu khi đọc
• Có thể kèm lác trong xuất hiện khi nhìn gần
• Chỉ lộ ra khi đo sau khi đã liệt điều tiết

Đây là lý do một đợt kiểm tra thị lực ở trường hoàn toàn bình thường vẫn không loại trừ được vấn đề.

Nhược thị, lý do phải phát hiện sớm

• Xảy ra khi một mắt không được dùng đủ trong giai đoạn phát triển thị giác
• Nguyên nhân có thể là lệch độ nhiều giữa hai mắt, lác, hoặc cản trở đường ánh sáng
• Trẻ vẫn nhìn tốt bằng mắt còn lại nên không ai để ý
• Điều trị hiệu quả hơn khi bắt đầu sớm
• Qua giai đoạn nhất định thì khả năng cải thiện giảm nhiều

Đây là lý do mạnh nhất để khám mắt cho trẻ trước tuổi đi học, ngay cả khi không có biểu hiện gì.

Dấu hiệu về mắt cần đi khám ngay

• Một mắt lệch hướng so với mắt kia
• Đồng tử một bên có ánh trắng bất thường
• Mi mắt sụp che một phần đồng tử
• Mắt đỏ kéo dài, chảy nước mắt liên tục
• Trẻ than nhìn đôi
• Rung giật nhãn cầu

Nhóm này không chờ tới lịch khám định kỳ. Đưa trẻ tới bác sĩ mắt sớm nhất có thể.

Vì sao kiểm tra ở trường chưa đủ

• Thường chỉ đo thị lực nhìn xa bằng bảng chữ
• Không phát hiện được viễn thị bị điều tiết che
• Không đánh giá phối hợp hai mắt
• Không soi đáy mắt
• Điều kiện đo tại trường thường không lý tưởng

Kiểm tra ở trường là sàng lọc, có ích để phát hiện nhóm rõ ràng. Nó không thay được một buổi khám đầy đủ.

Chuẩn bị trước khi đưa trẻ đi khám

• Ghi lại những gì đã quan sát thấy, càng cụ thể càng tốt
• Ghi từ bao giờ bắt đầu thấy như vậy
• Mang theo kết quả khám cũ nếu có
• Hỏi giáo viên xem ở lớp con có biểu hiện gì
• Hỏi trước xem có nhỏ thuốc không để sắp xếp thời gian
• Không xếp buổi khám vào ngày có bài kiểm tra

Những quan sát ở nhà là thứ bác sĩ không tự thấy được trong phòng khám. Chúng có giá trị thật sự cho việc định hướng.

Nói với trẻ thế nào

• Giải thích trước rằng đi khám là để kiểm tra, không phải vì con làm sai gì
• Nói trước nếu có nhỏ thuốc và sẽ hơi chói
• Không doạ và không hứa những điều không chắc
• Để trẻ được tham gia chọn gọng nếu phải đeo kính
• Nhấn mạnh rằng đeo kính là để nhìn rõ hơn, không phải hình phạt

Thái độ của cha mẹ trong buổi đầu tiên ảnh hưởng rất nhiều tới việc sau này trẻ có chịu đeo kính hay không. Trẻ thấy người lớn coi đó là chuyện bình thường thì cũng coi đó là chuyện bình thường.

Câu hỏi thường gặp