Trong danh sách các yếu tố liên quan tới cận thị ở trẻ, gần như tất cả đều nằm ngoài tầm với của cha mẹ: gen, tốc độ tăng trưởng, cấu trúc nhãn cầu. Chỉ có hai thứ thay đổi được, và cả hai đều không tốn tiền: thời gian trẻ ở ngoài trời, và cách trẻ nhìn gần khi học.
Vì sao ngoài trời khác trong nhà
- Cường độ ánh sáng ngoài trời cao hơn trong nhà rất nhiều lần
- Ngay cả trong bóng râm ngoài trời cũng sáng hơn phòng đủ đèn
- Ngoài trời mắt tự nhiên nhìn ở khoảng cách xa hơn
- Tầm nhìn rộng và thay đổi liên tục
- Thời gian ngoài trời tự động thay thế thời gian nhìn gần
Hai cơ chế này chồng lên nhau: vừa được ánh sáng mạnh, vừa bớt giờ nhìn gần. Không cần chọn giữa hai thứ.
Cách đưa thời gian ngoài trời vào lịch
- Đi bộ một đoạn thay vì đưa đón tận cửa
- Giờ ra chơi ở ngoài sân, không ngồi lại trong lớp
- Ăn sáng hoặc uống nước ở ban công, sân trước
- Làm bài tập nhẹ ngoài hiên khi thời tiết cho phép
- Cuối tuần có ít nhất một buổi hoạt động ngoài trời
- Nuôi cây, chăm vật nuôi ngoài sân cũng là cớ để ra ngoài
Không cần dồn thành một buổi dài. Nhiều khoảng ngắn rải trong ngày dễ duy trì hơn nhiều.
Nắng gắt thì làm sao
- Chọn khung giờ sáng sớm hoặc chiều muộn
- Đội mũ rộng vành
- Ở dưới bóng cây, mái hiên, sân có mái che thoáng
- Không nhìn thẳng vào mặt trời trong bất cứ trường hợp nào
- Cân nhắc kính râm chắn tia cực tím nếu trẻ ở ngoài lâu
Mục tiêu là ở ngoài trời chứ không phải phơi nắng. Bóng râm ngoài trời đáp ứng được cả hai vế.
Bố trí góc học tập
- Kê bàn gần cửa sổ để tận dụng ánh sáng tự nhiên ban ngày
- Cửa sổ ở bên cạnh chứ không ở ngay trước mặt
- Bật đèn phòng cùng với đèn bàn
- Đặt đèn bàn phía đối diện tay cầm bút
- Tránh để đèn hoặc cửa sổ phản chiếu lên màn hình
- Giữ bàn gọn để trẻ không phải cúi lệch
Chỉ dùng đèn bàn trong phòng tối tạo chênh lệch sáng tối lớn, làm mắt phải điều chỉnh liên tục và mau mỏi.
Bàn ghế đúng cỡ
- Chân trẻ chạm sàn, đầu gối vuông góc
- Khuỷu tay ngang mặt bàn khi ngồi thẳng
- Lưng có tựa, không phải chồm về trước
- Kiểm lại mỗi năm vì trẻ cao lên nhanh
- Cân nhắc giá kê sách để trang giấy nghiêng lên
Bàn quá cao hoặc ghế quá thấp buộc trẻ phải cúi. Đây là nguyên nhân cơ học, chỉnh một lần là giải quyết được nhiều năm.
Khoảng cách khi đọc và viết
- Cách đo nhanh là từ khuỷu tay tới đốt giữa ngón giữa
- Áp dụng cho cả sách và thiết bị
- Màn hình lớn nên đặt xa hơn
- Điện thoại thường bị cầm gần nhất trong tất cả
- Nhắc lại tư thế sau mỗi lần nghỉ
Trẻ tập trung là tự động cúi sát lại mà không biết. Nhắc nhở định kỳ có tác dụng hơn là nhắc một lần thật kỹ.
Nhịp nghỉ mắt
- Cứ một khoảng thời gian nhìn gần thì nhìn xa một lúc
- Nhìn ra cửa sổ hoặc nhìn cuối phòng
- Đứng dậy đi lại, uống nước
- Đặt đồng hồ hẹn nếu trẻ hay quên
- Kết thúc mỗi phần bài học bằng một khoảng nghỉ
Chia bài học thành các phần có điểm dừng tự nhiên là cách dễ nhất để nhịp nghỉ diễn ra mà không phải nhắc.
Màn hình trong sinh hoạt của trẻ
- Ưu tiên màn hình lớn hơn khi có thể
- Đặt thiết bị ở khoảng cách hợp lý thay vì cầm tay
- Không dùng thiết bị trong xe đang chạy
- Không dùng khi nằm
- Không để màn hình lấn vào thời gian ngoài trời
- Bàn bạc với trẻ về quy tắc thay vì áp đặt đột ngột
Điều đáng lo không phải bản thân màn hình mà là nó vừa kéo khoảng cách nhìn gần lại, vừa lấy mất giờ trẻ ở ngoài trời.
Đưa vào nếp sinh hoạt gia đình
- Cả nhà cùng làm thì trẻ dễ theo hơn
- Đặt giờ cố định cho hoạt động ngoài trời
- Người lớn cũng tuân thủ quy tắc về thiết bị
- Không dùng thời gian ngoài trời làm phần thưởng hay hình phạt
- Giữ nếp đều đặn hơn là làm thật nhiều rồi bỏ
Quy tắc chỉ áp cho trẻ trong khi người lớn làm ngược lại thì rất khó duy trì. Trẻ học bằng cách nhìn chứ không bằng cách nghe.
Những gì không có tác dụng như quảng cáo
- Không có thực phẩm hay viên uống nào ngăn được cận thị
- Không có bài tập mắt nào làm nhãn cầu ngắn lại
- Thiết bị hứa hẹn giảm độ nên được nhìn rất dè dặt
- Bỏ kính cho mắt tự điều chỉnh là quan niệm sai và gây hại
- Mọi hướng can thiệp thật sự đều cần bác sĩ chỉ định
Chỗ dễ mất tiền và mất thời gian nhất là nhóm lời hứa giảm độ. Nếu có gì đó làm được điều ấy thì nó đã nằm trong phác đồ chính thống rồi.
Giữ kỳ vọng đúng mức
- Thời gian ngoài trời liên quan tới việc khởi phát, không bảo đảm phòng tuyệt đối
- Trẻ có yếu tố gia đình mạnh vẫn có thể bị cận
- Những thay đổi này vẫn đáng làm vì chúng có lợi toàn diện
- Không thay thế cho việc khám mắt định kỳ
- Không trì hoãn việc cho trẻ đeo kính khi đã có chỉ định
Cách nghĩ hợp lý nhất là coi đây như phần nền: làm cho tốt thì có lợi, nhưng nó không thay được việc theo dõi bằng số liệu và làm theo chỉ định của bác sĩ khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Ra ngoài trời có cần vận động mạnh không?
Không. Điều được nhắc tới là việc ở ngoài trời chứ không phải cường độ vận động. Ngồi đọc sách dưới bóng cây ngoài sân cũng là thời gian ngoài trời.
Trời nắng gắt thì sao?
Chọn khung giờ dịu hơn như sáng sớm hoặc chiều muộn, cho trẻ đội mũ rộng vành và ở dưới bóng râm. Bóng râm ngoài trời vẫn sáng hơn trong nhà nhiều lần.
Hạn chế màn hình bao nhiêu là đủ?
Không có con số chung cho mọi trẻ. Điều quan trọng hơn tổng thời lượng là khoảng cách cầm thiết bị, nhịp nghỉ mắt và việc màn hình có lấn vào thời gian ngoài trời hay không.
Đèn học loại nào tốt cho mắt trẻ?
Quan trọng là đủ sáng, không chói, không tạo bóng lên trang giấy và luôn bật kèm đèn phòng. Đặt đèn ở phía đối diện tay cầm bút để bàn tay không che ánh sáng.