Đơn kính không in ngày hết hạn như hộp thuốc, nên nhiều người cầm tờ đơn ba bốn năm trước đi cắt kính mới và tưởng vậy là xong. Kính cắt ra vẫn đeo được, chỉ là nó phục vụ đôi mắt của bạn hồi đó chứ không phải đôi mắt của bạn hôm nay.
Vì sao độ mắt thay đổi
- Nhãn cầu còn dài ra trong suốt tuổi đang lớn
- Khả năng điều tiết giảm dần theo tuổi, rõ nhất từ tuổi trung niên
- Thể thuỷ tinh đổi tính chất quang học theo thời gian
- Một số bệnh toàn thân ảnh hưởng tới khúc xạ
- Sau chấn thương hoặc phẫu thuật mắt thì con số có thể khác hẳn
Mỗi nguyên nhân có nhịp riêng. Vì thế không có một khoảng thời gian chung đúng cho mọi người.
Nhịp đo lại theo từng nhóm tuổi
- Trẻ chưa đi học và trẻ tiểu học thay đổi nhanh nhất
- Thiếu niên trong giai đoạn tăng trưởng cũng thay đổi rõ
- Người trưởng thành từ hai mươi tới bốn mươi thường ổn định hơn
- Từ tuổi trung niên phần nhìn gần bắt đầu đổi đều đặn
- Người cao tuổi cần theo dõi thêm những chuyện ngoài khúc xạ
Nhịp cụ thể nên theo lời hẹn của bác sĩ mắt. Nhóm có yếu tố nguy cơ thường được hẹn dày hơn nhóm bình thường.
Dấu hiệu rõ ràng là đơn đã cũ
- Nhìn bảng hiệu, biển số xe khó hơn trước ở cùng khoảng cách
- Phải nheo mắt dù đang đeo kính
- Đưa điện thoại ra xa hơn mới đọc được
- Nhức đầu vùng trán vào cuối ngày làm việc
- Lái xe buổi tối thấy đèn loè ra nhiều hơn trước
- Đọc lâu thấy chữ nhoè đi rồi phải chớp mắt cho rõ lại
Những dấu hiệu này đến từ từ nên dễ bị quen. Người ta thường chỉ nhận ra khi thử đeo kính mới và thấy khác hẳn.
Dấu hiệu tinh hơn, dễ bỏ qua
- Nghiêng đầu hoặc quay mặt để nhìn cho rõ
- Ngồi gần màn hình hơn trước mà không để ý
- Tăng cỡ chữ trên điện thoại vài lần trong năm
- Đọc chậm lại, hay đọc nhảy dòng
- Thấy khó chịu khi làm việc dưới ánh sáng yếu
- Mắt mỏi sớm hơn dù khối lượng việc không tăng
Cơ thể bù trừ rất giỏi. Chính vì vậy các dấu hiệu này hay bị quy cho tuổi tác hoặc thiếu ngủ.
Trường hợp cần đo lại sớm, không chờ tới hẹn
- Thị lực giảm đột ngột ở một hoặc cả hai mắt
- Xuất hiện chớp sáng, ruồi bay tăng nhiều đột ngột
- Nhìn đôi mới xuất hiện
- Đường thẳng trông cong hoặc méo
- Đau mắt, đỏ mắt kéo dài kèm nhìn mờ
- Sau chấn thương vùng đầu mặt
Những biểu hiện này không phải chuyện đổi số kính. Chúng cần được bác sĩ mắt khám sớm chứ không phải ra tiệm đo độ.
Vì sao cắt kính theo đơn cũ hay gây khó chịu
- Độ đã lệch nên kính mới hoặc thiếu hoặc dư
- Trục loạn thị có thể đã xoay theo thời gian
- Khoảng cách đồng tử ghi trên đơn cũ có thể không còn đúng, nhất là với trẻ
- Phần cộng thêm nhìn gần thay đổi đều theo tuổi
- Gọng mới có dáng khác, vị trí tâm tròng cần tính lại
Kính mới đeo vào thấy chóng, thấy sàn dốc thì chưa chắc do thợ cắt sai. Rất hay gặp là đơn đã cũ mà không ai kiểm.
Kính cũ vẫn dùng được vào việc gì
- Làm kính dự phòng để trong xe hoặc nơi làm việc
- Dùng khi kính chính đang sửa
- Giữ lại làm mốc so sánh cho lần đo sau
- Gọng cũ còn tốt có thể lắp tròng mới nếu khung còn chắc
Không cần bỏ đi ngay. Nhưng cũng đừng lấy kính dự phòng ra đeo dài ngày thay kính chính.
Giữ hồ sơ đo mắt theo thời gian
- Chụp lại mỗi tờ đơn ngay khi nhận
- Đặt tên tệp theo ngày để dễ sắp xếp
- Ghi chú ngắn về cảm nhận sau khi đeo cặp kính đó
- Ghi luôn nơi đo để biết lần nào đo ở đâu
- Mang cả chuỗi này theo mỗi lần đo mới
Người đo nhìn thấy ba bốn đơn liên tiếp sẽ đọc ra được xu hướng, còn nhìn một đơn lẻ thì chỉ biết hôm nay. Đây là việc tốn năm phút mà có ích lâu dài.
Khi số kính tăng nhanh bất thường
- Ghi lại chính xác số của các lần đo gần nhất
- Xem có thay đổi gì về thói quen làm việc, học tập không
- Kiểm xem các lần đo có cùng quy trình không
- Đo lại ở cơ sở chuyên khoa mắt để đối chiếu
- Hỏi bác sĩ về các hướng theo dõi phù hợp với lứa tuổi
Đừng tự đổi kính liên tục theo mỗi lần đo ra số mới. Xác định con số nào ổn định trước rồi hãy cắt.
Đo mắt không chỉ để lấy số
- Kiểm tra bề mặt giác mạc và phần trước nhãn cầu
- Soi đáy mắt khi có chỉ định
- Đo nhãn áp với nhóm cần theo dõi
- Phát hiện sớm những thay đổi chưa gây triệu chứng
- Đánh giá tình trạng khô mắt liên quan tới công việc
Nhiều thứ ở mắt tiến triển âm thầm và chỉ lộ ra khi được nhìn tận nơi. Lịch khám định kỳ tồn tại là vì lý do này chứ không phải để đổi số kính.
Những người nên khám dày hơn bình thường
- Người có độ cận cao
- Người mắc đái tháo đường
- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh mắt
- Người từng phẫu thuật hoặc chấn thương mắt
- Người làm việc nhìn gần cường độ cao nhiều giờ mỗi ngày
- Trẻ đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh
Nhịp cụ thể do bác sĩ đặt ra. Điều quan trọng là những nhóm này không nên đợi tới khi thấy mờ mới đi khám.
Đặt lịch sao cho mình không quên
- Đặt nhắc trên điện thoại ngay khi rời phòng khám
- Gắn lịch đo mắt vào một mốc dễ nhớ trong năm
- Đi khám cả nhà cùng dịp để đỡ phải sắp xếp nhiều lần
- Đo trước khi cần cắt kính chứ đừng đợi kính hỏng mới đi
Lý do lớn nhất khiến người ta dùng đơn cũ không phải là tiết kiệm mà là quên. Một lời nhắc đặt sẵn giải quyết gần hết chuyện đó.
Câu hỏi thường gặp
Đơn kính cũ bao lâu thì không dùng được nữa?
Không có mốc cứng. Người trưởng thành có độ ổn định thường dùng được khoảng một đến hai năm, trẻ đang lớn có khi vài tháng đã lệch. Cách chắc chắn là đo lại thay vì đoán.
Kính vẫn nhìn rõ thì có cần đo lại không?
Nên. Nhìn rõ không loại trừ việc mắt phải gắng sức nhiều hơn trước để rõ được như vậy. Kiểm tra định kỳ còn để phát hiện những chuyện ngoài độ kính.
Cắt kính mới có bắt buộc đo lại không?
Nếu đơn còn mới và bạn không có triệu chứng gì thì có thể cắt theo đơn. Nhưng đo lại trước khi cắt là cách rẻ nhất để tránh cắt xong mới thấy không hợp.
Vì sao mỗi lần đo lại độ đều tăng?
Có thể là mắt thay đổi thật, cũng có thể là cách đo khác nhau giữa các lần hoặc trạng thái mắt lúc đo. Nếu số tăng đều mà bạn không thấy nhìn tốt hơn, nên đo lại ở một cơ sở chuyên khoa.